1 بسته قرص آسپرین
1 قاشق غذاخوری عسل
می توانید کمی لیمو ترش تازه را آب گرفته و با این مواد مخلوط کنید.

این مواد را با هم مخلوط کنید ، آن را به مدت 20 دقیقه روی صورت تان بگذارید.بعد از اینکه صورت تان را با آب گرم شستید ، پوست تان نرم و شفاف می شود. گفته می شود این ماسک نقاط سرسیاه را از بین می برد.

حتی اگر ماسک را دور لب تان بمالید و زبان تان مواد را تست کند میبینید که چه مزه خوبی دارد؛ اما دلیل نمی شود که ماسک را بخورید. بگذارید سلول های پوست صورت تان از آنها تغذیه کنند.

مژه ها را ۳ مرتبه فر کنید. نزدیک به ریشه ها - وسط مژه ها و نزدیک به ریشه و هر بار فر مژه را برای ۵ ثانیه نگهدارید. البته خانمهای با موی فر احتیاج به این کار ندارند.

1- مژه ها را ۳ مرتبه فر کنید. نزدیک به ریشه ها - وسط مژه ها و نزدیک به ریشه و هر بار فر مژه را برای ۵ ثانیه نگهدارید. البته خانمهای با موی فر احتیاج به این کار ندارند.

2- یک لایه از ریمل زخیم کننده را روی مژه های بالائی بمالید مخصوصا گوشه های داخلی چشمها. و اجازه دهید برای ۳۰ ثانیه خشک شود.

3- یک لایه ریمل مخصوص بلند کردن مژه ها را از ریشه تا نوک مژه ها بزنید.

4- همنطور که هنوز ریمل خیس است یک دست از ریمل سیاه که به مژه ها حالت ضخامت میدهند به تمام مژه ها بمالید.ولی توجهتان بیشتر به ریشه ها باشد. خیلی با دقت و ضریف سعی کنید که خط اصلی مژه را تیره تر کنید.

5- قبل از اینکه ریمل کاملا خشک شود اضافیهای انرا از روی مژه ها بردارید.

6- قسمت پائین مژه ها را با ریمل مخصوص بلند کننده بصورتی که براش ریمل را بصورت افقی نگه داشته اید بمالید. و دوباره اضافه ریملها را پاک کنید.

7- با یک مداد نوک نازک یا با پودر سایه چشم و براش خودش بین ریشه مژه ها بصورت نقطه بکشید این نقطه ها باید کملا تمیز باشند تا حالت خود را روی مژه ها نشان دهند.

نکاتی در مورد حفظ سلامت مژه ها

هر چند داشتن مژه‌هایی زیبا برای تمامی زنان جذاب است اما رعایت چند نکته نه تنها می‌تواند به زیبا ماندن بلکه به سالم ماندن مژه‌ها و چشم‌ها کمک کند.

این چند نکته عبارتند از:

هر چند وقت یک بار برس ریمل خود را با آب و صابون خوب بشویید و آب بکشید.

هرگز درداخل اتومبیل در حال حرکت ریمل نزنید چون امکان دارد نوک برس وارد چشم تان شود.

در صورتی که ریمل شما خشک شد، در آن را محکم ببندید و داخل آب داغ بیندازید.

می‌توانید از یک قطره روغن بادام شیرین داخل تیوپ آن نیزاستفاده کنید اما توصیه می‌شود وقتی چهار ، پنج ماه از استفاده ریمل گذشت یا خشک شد، آن را دور بیندازید.

ریمل از موادی درست می‌شود که به راحتی به باکتری و انگل آلوده می‌شود. پس اجازه ندهید کسی جز شما از وسایل آرایشی تان استفاده کند.

در صورتی که شما دچار التهاب و حساسیت‌های پوستی هستید، توصیه می‌شود به طور مداوم از ریمل استفاده نکنید چون ریمل برای شما اسباب تسریع ریزش مژه را فراهم می‌کند.

هرگز مژه‌هایتان را نکنید یا کوتاه نکنید. چون رشد مژه نسبت به سایر موهای بدن بسیار کندتر است.

سعی کنید تا حد امکان از فرمژه‌های آهنی استفاده نکنید بلکه انواع پلاستیک را خریداری کنید.

همیشه بلافاصله پس از اینکه از حمام بیرون آمدید، از فرمژه استفاده کنید چون وقتی مژه‌ها با آب گرم خیس شده باشند، راحت تر و زیباتر بر می‌گردند و نمی‌شکنند.

می توانید به جای استفاده از فرمژه که اگر به صورت ناشیانه استفاده شود، می‌تواند سبب شکسته شدن و ریزش مژه‌ها شود، از انگشت تان کمک بگیرید.

ابتدا دست تان را بشویید و سپس به طور دقیق پس از آنکه ریمل زدید، انگشت تان را روی ریشه مژه‌ها از پایین قرار داده و به سمت بالا فشار دهید تا زمانی که ریمل خشک شود.

مژه مصنوعی را تا حد ممکن دو بار استفاده نکنید، اما در صورتی که تمایل دارید، توصیه می‌شود مژه را برداشته لای دستمال آغشته به الکل بگذارید و آن را به طور کامل تمیز کنید سپس آن را با باد خشک کرده و در جای تمیز قرار دهید.

جهت درمان اسکارآکنه باید اول جوش فعال را متوقف نماییم ومطمئن شویم که بیمار، حداقل جوش  عمیقی نزد و بعد اقدامات لازم جهت صافترکردن فرو رفتگی‌ها را شروع نماییم که این امر معمولا توسط داروی خوراکی و یا موضعی و یا ترکیب آنها با هم امکان پذیر است.

در حال حاضر روشهای درمانی موثر برای اسکار آکنه میتواند یک با ترکیبی از چند روش زیر باشد:

1- میکرودرم ابژون:
که هرچه اسکارها عمیق تر باشند تکرار بیشتری نیاز دارد. ولی جهت اسکارهای بسیار عمیق توصیه نمی شود. دراین روش جوش فعال ، تیرگی محل جوش ها نیز بهبود می یابد و همزمان اسکارها سطحی تر می شوند. این روش یک کار فیزیکی بوده وتقریبا هیچ عارضه ای ندارد و فرد میتواند بلافاصله به محل کار خودبرگردد.

2- JPL :
دراین روش که اصطلاحا به آن لیزرJPL گفته می شود، کلاژن‌سازی پوست تحریک میشود و اسکارها سطحی‌تر می شوند و با تکرار آن پوست صاف می شود . ضمن اینکه، کمک به بستن منافذ، کاهش قرمزی و کاهش جوش فعال نیز میشود. این روش نیز عارفه خاصی ایجاد نمی کند و فرد بلافاصله به سر کار برسر کار برگردد( بدون نیاز به پانسمان ).

3- CO2 لیزر:
 در این روش جوش فعال باید قبلا درمان شده باشد و فرد تقریبا هیچ جوش فعال روی صورت نداشته باشد. دراین روش احتیاج به بیحسی موضعی میباشد. این روش به مهارت و تجربه زیاد پزشک نیاز دارد. بیمار پانسمان میشود که تا 10 روز ادامه دارد و پس از آن پوست صاف تر و صورتی رنگی ایجاد می شود که این قرمزی پوست می تواند از 1 تا چند ماه ( 3-2 ) دامه یابد و پس از آن کاملا از بین می رود وپوست یکدست وهم رنگ می شود که حتما باید دراین روش پس ازبهبودی زخم ها از ضد آفتاب استفاده شود تا محل زخم ولیزر شده تیره نشود.

* نکته مهم در لیزر پوست این است که بهبود ، اسکارها بستگی به عمق آنها دارد.
اسکارهای سطحی تقریبا کاملا صاف میشوند ولی اسکارهای عمیق تر فقط 60% بهبودی دارند ولی فرد می تواند پس از 6 ماه لیزر را مجدد انجام دهد. یا اینکه از روش های میکرودرم ابرژن وjpl جهت بهبودی بیشتر استفاده نمایند.

درمان بیماری لک و پیس (ویتیلیگو)

این بیماری حدود 5 تا 100 میلیون نفر از جمعیت جهان و حدود 600 هزار نفر در کشورمان را درگیر کرده است.

البته انتخاب این بیماری به عنوان اولین قدم در تحقیقات پیوند سلول به پوست نه به جهت فراوانی‌اش بلکه به دلیل پاسخ‌دهی خوب آن نسبت به سلول درمانی و این‌که می‌تواند پایه علمی و تخصصی خوبی برای توسعه این نوع درمان برای سوختگی‌های وسیع و اسیدپاشی‌ها در آینده قرار بگیرد، صورت گرفته است.

ویتیلیگو چه نوع بیماری است و با چه عواملی ظاهر می‌شود؟

این بیماری که با عنوان لک و پیس هم شناخته می‌شود، به صورت لکه‌هایی کمرنگ‌تر یا بدون رنگ نسبت به پوست طبیعی ظاهر می‌شود. این بیماری که بر اثر از دست رفتن موضعی و پیشرونده سلول‌های مولد رنگدانه و عملکرد ناقص ملانوسیت‌ها (سلول‌های رنگدانه پوست)‌ در تولید ملانین بروز می‌کند 5/0 تا 2 درصد افراد جامعه و حدود 600 هزار نفر را در کشور درگیر کرده است.

اولین نشانه‌های بیماری ظهور لکه‌های سفید روی پوست است که می‌تواند در نواحی مختلف بدن چون دور چشم‌ها، دور دهان، آرنج‌ها، زانو، قوزک پا و انگشتان دست و پا و همین‌طور ناحیه پشت بدن ظاهر شود.

فراموش نکنید این لکه‌ها بدون خارش و آزار هستند و معمولا قطری بین 2 تا 3 میلی‌‌متر تا چند سانتی‌متر را در برمی‌گیرند. این بیماری سنین شیوع متفاوتی دارد، در سنین کودکی زیر 10 سال یا در دهه دوم و سوم زندگی بروز پیدا می‌کند.

آیا عامل این بیماری به طور مشخص شناخته‌شده است؟

خیر. محققان در این خصوص نظریه‌های متفاوتی ارائه کرده‌اند، اما اصلی‌ترین نظریه در این زمینه، خود ایمنی علیه سلول‌های ملانوسیت است که بر اثر حمله سلول‌های ایمنی و از بین رفتن ملانوسیت‌هاهمان سلول های رنگدانه ساز ایجاد می‌شود. در بدن این بیماران آنتی‌بادی‌هایی تولید می‌شود که ملانوسیت‌های بدن خودشان را تخریب می‌کنند. البته آفتاب‌سوختگی‌های شدید می‌تواند به توسعه بیماری کمک کند. نظریه دیگری هم در این خصوص، خودتخریبی ملانوسیت‌هاست.

البته ویتیلیگو می‌تواند جنبه ارثی هم داشته باشد. کودکانی که یکی از والدین آنها به این بیماری مبتلا هستند، بیش از دیگران در معرض ابتلا قرار دارند. در واقع 30 درصد بیماران، سابقه خانوادگی این بیماری را دارند.

آیا لک و پیس درمان قطعی دارد؟

متاسفانه موارد لاعلاج این بیماری زیاد است. از میان کل بیماران 70 تا 75 درصد با درمان‌های دارویی، نور درمانی و لیزر درمانی پاسخ می‌دهند و 25 تا 30 درصدشان نیز با روش‌های متداول درمان می‌شوند.

البته هدف اصلی در درمان‌های رایج ویتیلیگو، بهبود وضعیت ظاهری پوست است و روند درمان هم نیاز به زمان طولانی دارد که معمولا 6 تا 18 ماه به طول می‌انجامد، انتخاب نوع درمان هم به تعداد، محل و گستردگی ضایعات بستگی دارد.

معمولا در دارو درمانی از کدام دسته از ترکیبات دارویی برای از بین بردن لکه‌های سفید سطح پوست استفاده می‌شود؟

استروئید موضعی می‌تواند در برگرداندن رنگ به لکه‌های سفید کمک کند، بخصوص اگر این درمان در مراحل اولیه بیماری شروع شود. درمان باید دست‌کم تا 3 ماه ادامه یابد تا بهبود قابل ملاحظه باشد.

آماری که در دنیا وجود دارد گویای موفقیت 30 تا 70 درصدی درمان بیماران با شیوه‌های سه‌گانه ذکر شده است. در حالی که در روش ما آمار موارد موفق بالاتر و حدود 60 تا 80 درصد است

این روش ساده‌ترین و کم‌عارضه‌ترین شیوه درمانی است، اما اثربخشی آن به اندازه روش‌های درمانی دیگر نیست، با این حال در صورتی‌که بیمار از پمادهای قوی‌تری استفاده کند، شاهد بروز عوارضی در نواحی مورد استفاده خواهد بود. داروهای استروئیدی در این شیوه درمان با تحریک سلول‌ها باعث تولید رنگدانه بیشتر یا مهاجرت سلول‌ها از نقاط سالم به نواحی درگیر بیماری می‌شوند.

به نظر می‌رسد با وجود آن که استفاده از لیزر و نور درمانی می‌تواند به خودی خود عوارضی را برای شخص به همراه داشته باشد، در مواردی که بیماری شکل گسترده‌تری به خود گرفته است، انتخاب دیگری برای درمان لکه‌های پوستی باقی‌ نمی‌ماند.

همان‌طور که گفته شد شدت آسیب سلول‌ها و سطح ضایعات ایجاد شده در مواردی ما را ناگزیر به استفاده از لیزرهای کم‌توان یا استفاده از طیف نور ماورای بنفش در روند درمان می‌کند. مسلما بیمارانی که تحت این نوع درمان‌ها قرار می‌گیرند، باید تحمل خوبی داشته باشند. هدف اصلی در نور درمانی نیز افزایش رنگدانه است اما این روش نیز وقتگیر است و بیمار باید مراقبت کافی را برای جلوگیری از عوارض اشعه که گاهی هم شدید است داشته باشد. به علاوه قرار گرفتن بیمار در معرض نورآفتاب می‌تواند عوارض درمانی را تشدید کند.

در همین جا به روش دیگری هم که البته همیشه به کار گرفته نمی‌شود، اشاره می‌کنم. این روش عبارت است از بی‌رنگ کردن باقیمانده پوست بدن تا با لکه‌های سفید همرنگ شود. این روش درمانی برای بیمارانی که حداقل 50 درصد پوست آنها گرفتار است، توصیه می‌شود. به علاوه روش‌های دیگری هم به صورت موقت می‌توانند در این بیماران موثر باشند که همانا استفاده از پوشاننده‌های پوست با مواد آرایشی یا خالکوبی کردن منطقه درگیر است تا همرنگ پوست شود، اما این روش همیشه نتیجه خوبی به همراه ندارد.

به این ترتیب برای حداقل یک سوم بیمارانی که به هیچ کدام از این روش‌ها، پاسخ درمانی مثبت نمی‌دهند، راهی جز سلول درمانی باقی‌ نمی‌ماند، شیوه‌های معمولی سلول درمانی در دنیا چه هستند؟

اولین شیوه برای برداشت سلول‌از نواحی سالم پوست که تراکم بیشتری از سلول‌های رنگدانه‌ای دارند، روش تاول مکشی است.

در این روش پزشک با استفاده از حرارت، مکش یا سرمای زیاد روی پوست طبیعی دارای رنگدانه، تاول ایجاد می‌کند. سپس سطح تاول را می‌برد و به ناحیه بدون رنگدانه پیوند می‌زند. از عوارض این روش، ماندن جای زخم و عدم افزایش رنگدانه است.

به بیان دیگر در این روش گاهی ناگزیریم تا سطح تاول بزرگی را ایجاد کنیم تا تعداد زیادی از سلول‌های رنگدانه‌ای را جدا کنیم که این کار به نوبه خود زمانبر بوده و در عین حال ممکن است آن گونه که انتظار داریم، موفق به ایجاد تاول در سطح پوست نشویم.

آیا نمی‌شود پوست قسمت درگیر را با پوست قسمت سالم بدن جایگزین کرد؟

دقیقا روش دوم نیز با جداسازی یک لایه از پوست و انتقال آن به قسمت درگیر بیماری صورت می‌گیرد. در این روش، با برداشتن قسمت درگیر، پوست سایر نقاط بدن جایگزین‌ آن می‌شود. البته علاوه بر گران بودن این روش، عوارضی چون عفونت، عدم افزایش رنگدانه در محل و همچنین نبودن امکان پیوند پوست در محل‌های حساس از معایب این روش محسوب می‌شود.

گویا کامل‌ترین روش در این میان کشت سلول‌های ملانوسیت خود فرد در شرایط آزمایشگاهی و پیوند آن به فرد است؟

دقیقا همین‌طور است. در این روش نمونه‌ای از پوست را که دارای رنگدانه طبیعی است از بیمار گرفته و پس از طی یک سری شرایط آماده‌سازی به محل ضایعه منتقل می‌کنیم.

اگر ضایعه کوچک باشد، سلول‌های جدا شده را به همان شکل به محل ضایعه انتقال می‌دهیم ولی اگر گسترده باشد سلول‌ها را ابتدا در شرایط آزمایشگاهی تکثیر می‌دهیم. در واقع در آزمایشگاه سلول‌های ملانوسیت را به روش‌های آنزیمی در شرایط کاملا استریل جدا می‌کنند و در مرحله بعد سلول‌های آماده شده توسط پزشک به منطقه بدون رنگدانه منتقل می‌شود.

به بیان دیگر در شرایط آزمایشگاهی، سلول‌های جدا شده با انتقال به محیط‌های کشت خاص به آن می‌چسبند و از آن تغذیه می‌کنند. هر سلول تقسیم می‌شود و وقتی به تعداد مورد نظر ما برسد، قابلیت پیوند پیدا می‌کند. این روش تکثیر حدود یک ماه و نیم تا 3 ماه طول خواهد کشید.

عمل پیوند هم طی 24 ساعت انجام می‌شود. این شیوه درمانی که سلول درمانی نام دارد در مرکز سلول درمانی پژوهشکده رویان راه‌اندازی شده است.

ظاهرا روش برداشت سلول در سلول‌درمانی هم بیمار را با مشکلاتی روبه‌رو می‌سازد؟

متخصصان در بیشتر مناطق دنیا که از سلول‌درمانی برای درمان ویتیلیگو بهره گرفته می‌شود، با استفاده از روش تراش پوست و ابزاری مخصوص، سطحی را که باید مورد پیوند قرار گیرد (بخش سفیدپوست)‌ می‌تراشند یا با استفاده از لیزر یا نوردرمانی برداشته می‌شود. روش دیگر برای برداشتن سلول‌های بخش درگیر پوست هم ایجاد تاول است که پیش‌تر از آن صحبت کردیم که نه‌تنها این روش‌ها با عوارضی برای بیمار همراه هستند بلکه نیاز به پانسمان‌های خاصی دارند که متاسفانه اجازه واردات آنها را نداریم.

و در چنین شرایطی است که پژوهشکده رویان موفق به ارائه روشی ابداعی برای حل این مشکلات شده است؟

محققان پژوهشکده رویان موفق به ارائه شیوه‌های ابداعی در دنیا شده‌اند که در آن ابتدا سلول‌های ملانوسیت از بیوپسی‌های (نمونه‌گیری‌ها) به دست آمده از نواحی سالم پوست آن دسته از بیماران مبتلا به ویتیلیگو که پاسخ قابل‌قبولی برای درمان‌های متداول نداده‌اند به روش آنزیمی تحت شرایط کاملا استریل جدا و به صورت داخل اپیدرمی تزریق می‌شود.

هیچ ماده‌ی غذایی مزاحمتی برای برنزه شدن پوست ایجاد نمی‌کند. اما با این وجود باید بگوییم که الکل و توتون پوست را حساس می‌کند. در واقع این دو ماده فعالیت رادیکال‌های آزاد پوست را تحریک و به این ترتیب سلول‌های پوست را نابود می‌کند و در نتیجه پوست تیره و چروک می‌شود. برای داشتن پوستی شاداب و با طراوت سیگار را ترک کنید.

چروکهای صورت به دودسته تقسیم میشوند:
۱) چروکهای فعال(Dynamic Wrinkles) که بدلیل وجود عضله در زیر آنها به وجود میآید و این خطوط نتیجه سالها خندیدن،اخم کردن و تغییر فرم عضلات صورت هستند.
۲) چروکهای غیر فعال (Static Wrinkles) که بدلیل پروسه پیری و تغییرات محتویات درم پوست ایجاد میشود.
تزریق بوتاکس میتواند چروکهای فعال را به شدت کم کند و به فرد چهره ای آرام و جوانتر بدهد.حدود ۲۰سال قبل پزشکان از تزریق بوتاکس برای کنترل پلک زدن غیر ارادی و تیک های صورت استفاده کردند.حین استفاده از تزریق بوتاکس پزشکان متوجه شدند که بسته به محل تزریق بوتاکس چروکهای فعالی که در پیشانی و اطراف چشم وجود داشت برطرف میشد.
این به دلیل فلج شدن عضلات زیر این چینها بود.برای همین مقدار کمی از بوتاکس داخل عضلات زیر پوست تزریق شد و مشاهده کردند که طی ۷۲-۲۴ ساعت چروکهای پیشانی و دور چشم کاهش شدیدی پیدا کرد و حتی تعدادی از بیمارانی که سردرد داشتند بهبود پیدا کردند.
▪ بوتاکس چیست؟
بوتاکس فرم رقیق و خالص توکسین بوتولینوم است که در شل کردن عضلات بسیار موثر است.این دارو با اسامی تجاری مختلفی در بازار وجود دارد که معتبرترین آنها BOTOX و Dysprot هستند.در این مقاله از کلمه بوتاکس به عنوان سم بوتولینوم استفاده شده است.
▪ چگونه چروک ها توسط بوتاکس برطرف میشود؟
مقدار کمی از بوتاکس توسط سوزن ظریف به داخله عضلات زیر چروک تزریق میشود، این باعث غیر فعال شدن عضله تولید کنّنده چین میشود و نتیجتاً چروک فعال محو میشود.
برای همین بوتاکس برای برطرف کردن چین اخم (بین دو ابرو)،خطوط پیشانی و خطوط دور چشم بسیار عالی عمل میکند.
▪ بوتاکس برای درمان چه مناطقی به کار میرود؟
کاربرد زیبایی بوتاکس در صورت اغلب برای برطرف کردن چین اخم (بین دو ابرو)،خطوط پیشانی و خطوط دور چشم است. تزریق در این مناطق بر لبخند بیمار هیچ اثری ندارد.احساس پوست در این مناطق کاملا طبیعی است و تزریق بر عضلات نواحی دیگر هیچ اثری ندارد.
نکته ای که باید توجه کرد اینکه بوتاکس حتما باید برای چینهای فعالی که عضله زیرشان دارند استفاده شود تا موثر واقع شود.
▪ آیا تزریق بوتاکس درد دارد؟
با استفاده از بیحسی موضعی یا کمپرس یخ به مدت چند دقیقه محل تزریق تقریبا بیحس میشود بنابراین بیمار موقع تزریق فقط سوزش مختصری احساس میکند.بعد از تزریق هم با گذشتن کمپرس یخ درد بیمار کاهش میابد.
▪ آیا تزریق بوتاکس عوارض دارد؟
متخصصین چشم پزشکی بیش از ۲۰ سال است که از تزریق بوتاکس استفاده میکنند،برای رفع چروک هم از سال ۱۹۹۰ تاکنون از تزریق بوتاکس استفاده میشود.با وجود اینکه بوتاکس سم است ولی عارضه جدی نداشته است.
شایعترین عارضه افتادن مختصر پلک است که جدی نیست.بدلیل تزریق مقدار بسیار کم، سم بوتولینوم در بدن پخش نمیشود. تزریق بوتاکس در مطب انجام میشود و بیمار بلافاصله به سر کار برمیگردد.
▪ مزایای تزریق بوتاکس چیست؟
تزریق بوتاکس روش سریع و موثر برای رفع چروک است.مدت تزریق بوتاکس بین ۲۰-۱۰ دقیقه است.
شروع اثر بوتاکس بین۷-۴ روز است.مزیت دیگر این روش برگشت سریع به سر کار است،حتی موقع خروج بیمار از مطب نیز اثری از کاری که بر روی بیمار انجام شده مشاهده نمیشود.
اثرات تزریق بوتاکس بسته به تعداد تزریق قبلی بین ۹-۳ ماه طول میکشد.اگر هر سه ماه به مدت یک سال تزریق بوتاکس انجام شود،به تدریج فواصل تزریق های بعدی بیشتر میشود یعنی عملاً با تزریق بوتاکس کمتر اثرات طولانیتری حاصل میشود.به طور کلی تزریق بوتاکس روشی ایمن و غیر جراحی برای جوانسازی پوست است.
▪ چه کسی کاندید مناسب برای تزریق بوتاکس است؟
هر کسی که خواهان این است که چهره جوان تر و کم چروک تری داشته باشد کاندید مناسبی برای تزریق است.مزیت تزریق بوتاکس این است که موقع خنده،اخم و تغییر فرم صورت چروک بیشتری در صورت ظاهر نمیشود.برای مادران باردار و شیرده و همچنین بیماران عصبی تزریق بوتاکس ممنوع است.